Waarom de koekoek in de winter anders klinkt
Na een paar jaar met zo'n klok aan de muur valt op dat de roep in de zomer anders klinkt dan in de winter. De oorzaak ligt niet bij het uurwerk maar bij het hout en het leer.
Twee pijpjes en drie balgjes
Wat er klinkt zijn twee noten, elk uit een eigen pijpje van hout waaronder een balgje zit. Het uurwerk trekt die balgjes om de beurt omhoog en laat ze weer zakken; de lucht die daarbij naar buiten wordt gedrukt, maakt de toon. Voor het luikje en de vogel is er een derde balgje.
Hoe hoog die toon uitvalt, hangt samen met de maat van het pijpje en de luchtkolom erin. Allebei staan ze onder invloed van het klimaat in de kamer: hout krimpt en zet uit bij wisselende vochtigheid, en geluid verplaatst zich anders door warme dan door koude lucht.
Wat er in de loop van de tijd verandert
- Leer of papier van de balgjes verhardt, waardoor de toon zwakker of schor wordt.
- Stof in de pijp dempt de klank en kan de toon vals maken.
- Een verplaatsing naar een andere kamer verandert de nagalm en daarmee het gehoorde geluid.
- Een gedeeltelijk vastgelopen balgje geeft een dubbele of onvolledige roep.
Verharde balgjes zijn vervangbaar; dat hoort tot het gewone werk van een reparateur. Vals klinken door stof is meestal met voorzichtig uitblazen op te lossen, zonder de pijp los te nemen.
Verschil met een quartzuitvoering
Een klok op batterijen heeft geen pijpjes. Het geluid komt uit een luidsprekertje en klinkt elke keer precies gelijk, ook na tien jaar. Dat is een voordeel voor wie constante kwaliteit wil, en een nadeel voor wie de klok juist als klankobject in huis heeft.
Het aanbod is op dat punt gescheiden: mechanische uitvoeringen bij https://www.koekoeksklok.com/mechanisch/ en uitvoeringen op batterijen bij https://www.koekoeksklok.com/quartz/.
Redactie Klokkenbeurs