Het huisje dat een prijsvraag won
Bijna elke koekoeksklok heeft de gevel van een huisje. Die vorm is jonger dan de klok zelf en is te herleiden tot een prijsvraag in Furtwangen.
De aanleiding
Rond 1850 zat de klokkennijverheid in het Zwarte Woud in de knel. Er werd veel gemaakt, maar de kasten waren verouderd en de concurrentie nam toe. Robert Gerwig, directeur van de klokkenmakersschool in Furtwangen, schreef daarom in september 1850 een prijsvraag uit voor betere kastontwerpen.
De inzending
Architect Friedrich Eisenlohr had de stationsgebouwen van de Badense spoorlijn ontworpen. Hij stuurde een ontwerp in dat de gevel van een spoorwachtershuisje nabootste, met een wijzerplaat in het front. In het Duits heet dat model daarom Bahnhausle.
Het oorspronkelijke uitgevoerde exemplaar bevindt zich in het Deutsches Uhrenmuseum in Furtwangen. Opvallend genoeg heeft dat exemplaar geen koekoeksdeurtje: de vorm was op dat moment nog niet met de koekoek verbonden.
Waarom het bleef
- De vorm was eenvoudig na te maken in de bestaande werkplaatsen.
- Het front bood ruimte aan snijwerk, wat het onderscheid tussen makers zichtbaar maakte.
- De gevel paste bij het beeld dat kopers van de streek hadden.
- Een herkenbare vorm maakte de klok makkelijker te verhandelen buiten de streek.
Midden jaren vijftig van de negentiende eeuw brak het model door, en op de nijverheidstentoonstelling in Villingen in 1858 stonden er al veel. Sindsdien is de gevel het beeld gebleven, ook bij uitvoeringen die verder niets traditioneels hebben.
Een verhaal dat niet klopt
Naast de prijsvraag circuleert het verhaal dat Franz Anton Ketterer de koekoeksklok in 1730 uitvond. Dat is niet houdbaar: Ketterer werd in 1734 geboren. De toeschrijving komt uit een geschiedschrijving van 1810.
Redactie Klokkenbeurs