Slagwerk
Een tweede uurwerk in dezelfde kast, met een eigen krachtbron
- AandrijvingEigen veer of gewicht
- TellingSluitschijf of telrad
- MelodieenWestminster, Whittington, St Michael
- ScheepsklokMaximaal 8 glazen
Een tweede werk
Slagwerk is geen bijzaak van het gangwerk maar een apart mechanisme met een eigen veer of gewicht. Het gangwerk geeft alleen het startsein; het tellen en het slaan gebeurt daarna zelfstandig. Daarom kan een klok goed lopen en toch verkeerd slaan.
Tellen op twee manieren
Er zijn twee systemen. Bij een sluitschijf bepaalt een schijf met inkepingen hoeveel slagen er volgen; die schijf loopt zijn eigen ronde en weet niet wat de wijzers doen. Raakt de klok uit de pas, dan blijft hij verkeerd slaan tot de reeks weer klopt.
Bij een telrad leest het slagwerk af hoe laat het werkelijk is, en past het aantal slagen daarop aan. Zo'n werk zet zichzelf recht wanneer het een keer misgaat.
De melodieen
| Melodie | Herkomst | Karakter |
|---|---|---|
| Halfuurslag | Algemeen | Een slag op het halve uur, uren op het hele uur |
| Bimbam | Duits en Nederlands werk | Twee tonen, kort |
| Westminster | Cambridge, 1793 | Vier kwartieren, oplopend |
| Whittington | Londen | Voller, meer klankstaven |
| St Michael | Engelse kerkmelodie | Korter en rustiger |
Glazen op zee
Een scheepsklok telt geen uren maar glazen. De wacht duurt vier uur en elk half uur komt er een glas bij, tot maximaal acht. De slagen worden in paren gegeven: drie glazen klinken als twee-een, vijf glazen als twee-twee-een. De wacht van vier tot acht uur 's middags is in tweeen gedeeld, zodat de indeling dagelijks doorschuift.
Wijzers achteruit draaien
Bij veel mechanische klokken met slagwerk mogen de wijzers niet achteruit. Het slaghefboompje kan daarbij breken. Vooruit draaien en bij elk uur de slag laten aflopen is de veilige route.
Veelgestelde vragen
Mijn klok slaat het verkeerde aantal, wat nu?
Bij een sluitschijfwerk is dat op te lossen door het slagwerk herhaaldelijk te laten aflopen tot het aantal weer klopt met de wijzers. Bij een telradwerk corrigeert de klok zichzelf; blijft het misgaan, dan zit er iets vast.