Wenen
Een lange slinger, een smalle kast en zo min mogelijk storende krachten
- LandOostenrijk
- Ontstaancirca 1790 tot 1800
- Laterndluhrcirca 1800 tot 1848
- Dachluhrvanaf circa 1830
De Weense regulateur is de tegenpool van de pronkklok: alles wat de gang kan verstoren, is eruit gelaten.
Waarvoor hij diende
Waar andere klokken in huis van afweken, daar werd de regulateur op teruggezet. Die rol verklaart elk onderdeel: een zware slinger van bijna een meter, een smalle kast die stevig aan het muurwerk zit, en verder zo weinig mogelijk.
Restaurateurs melden voor goed onderhouden exemplaren afwijkingen in de orde van enkele seconden per week. Dat zijn praktijkcijfers uit de werkplaats, geen uitkomst van een genormeerde meting.
Twee kastvormen
Het oudste model draagt de naam Laterndluhr. De kast valt in drie stukken uiteen: bovenin een bekroning, daaronder een smal en hoog middenstuk waarin de slinger zijn volle lengte krijgt, en onderaan een verbreding. Omdat er aan drie kanten glas zit, deed het geheel aan een lantaarn denken. De driehoekige top is na ongeveer 1820 gebruikelijk en is overgewaaid uit de Engelse kastenbouw.
Rond 1830 verschijnt een uitvoering die minder vertoon zoekt: minder profiel, fineer van mahonie, noot of kers, doorgaans een werk dat acht dagen loopt en een hoogte tot ongeveer 180 centimeter. De benaming Dachluhr die daarvoor in omloop is, komt niet uit de negentiende eeuw maar uit de verzamelwereld van later datum.
Geen slagwerk
Een echte precisieregulateur slaat niet. Elke slagtrein onttrekt kracht aan het gangwerk en veroorzaakt trilling in de kast, en dat verdraagt zich slecht met het doel van de klok. In de Nederlandse handel staat regulateur inmiddels voor een langwerpige wandklok met slinger, meestal wel met slagwerk, bijvoorbeeld bij https://www.klokkenshop.com/overige-klokken/regulateurs/ en https://www.tweedehandsklokken.nl/regulateurs/.