Zwitserland
Twee ontwerpen die elk een probleem oplosten
- LandZwitserland
- StationsklokHans Hilfiker, 1944
- Rode secondewijzer1953
- AtmosJean-Leon Reutter, 1928
Zwitserland leverde geen streektraditie maar twee ontwerpen die allebei nog in productie zijn.
De stationsklok
Bij de spoorwegen werkte ingenieur Hans Hilfiker, die in 1944 een wijzerplaat tekende waar niets op staat wat niet nodig is. Geen cijfers, alleen strepen in zwart op wit, met wijzers in de vorm van een staaf. Op afstand telt alleen nog de hoek waaronder die staven staan, en dat is precies genoeg.
Negen jaar later kreeg de klok er een rode wijzer bij, gevormd als het bordje waarmee een perronchef een trein liet gaan. Die wijzer legt zijn ronde af in ongeveer 58,5 seconden en houdt daarna boven aan de plaat even halt, ongeveer anderhalve seconde lang. Zodra de centrale klok zijn puls stuurt, springt de minuut een stap verder en begint de ronde opnieuw.
De Atmos
In Neuchatel bedacht ingenieur Jean-Leon Reutter in 1928 een uurwerk dat leeft van schommelingen in de kamertemperatuur. Het eerste toestel gebruikte daarvoor kwik in combinatie met ammoniak. Het patent kwam in handen van Jaeger-LeCoultre, dat het ontwerp herzag; in de uitvoering van 1936 doet ethylchloride het werk.
Wat er gebeurt is eenvoudig te beschrijven. Een luchtdicht afgesloten balg met die stof erin wordt bij een beetje warmte iets groter en bij afkoeling weer kleiner, en die beweging spant de veer. Anderhalve graad temperatuurverschil is al goed voor enkele dagen lopen. Het tempo wordt bewaakt door een schijf aan een torsieveer die er een volle minuut over doet: een halve minuut de ene kant op, een halve minuut terug.
| Stationsklok | Atmos | |
|---|---|---|
| Probleem | Leesbaarheid op afstand | Aandrijving zonder opwinden |
| Oplossing | Weglaten wat afleidt | Energie uit temperatuurwisseling |
| Jaartal | 1944 | 1928, in productie vanaf 1936 |
| Nog in gebruik | Op perrons en als wandklok | Als kamerklok onder glas |
Van het stationsklokmodel bestaan Nederlandse uitvoeringen voor bedrijfsruimtes, waaronder dubbelzijdige en netstroomversies, bijvoorbeeld bij https://www.klokkenconcurrent.nl/bedrijfsklok/.